ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜਣ ਲੱਗਾ ਈਰਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਸੇਕ, ਰਸੋਈ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਪੈਣ ਲੱਗਾ ਵਿਘਨ

–– ਖਾਦਾਂ 'ਚ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਗੈਸ ਦੀ, ਕਿਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ

–– ਕੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ?

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਗੈਸ ਅਤੇ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਤੇਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ 'ਚ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲਪੀਜੀ (LPG) ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਣੇ ਜਿਹੇ ਮਹਾਂਨਗਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵੀ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ LPG ਨਾਲ਼ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਸੇਕ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਵੀ ਪੁੱਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਬੀਤੀ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਲੀ ਖਮੈਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਮਲੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਨ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 100 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈਆਂ।

ਇਹ ਜੰਗ ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਨਵਾਂ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਚੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ "ਜਲਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ", ਪਰ ਈਰਾਨ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਗੈਸ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਕੇ ਵਧੇਰੇ ਤੇਲ–ਡੀਜ਼ਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਗੜ ਗਈ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਲਈ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਲੋੜ ਵੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿੱਲਤ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਸਮਤੀ ਚੌਲ ਐਕਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਈਰਾਨ ਸਮੇਤ ਮੱਧ–ਪੂਰਬ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਨ।

ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਤੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਸ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਖਾਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਸ ਕਿੱਲਤ ਨਾਲ DAP ਅਤੇ ਯੂਰੀਆ ਵਰਗੇ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨੌਜਵਾਨ ਮੱਧ–ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗ ਕਾਰਣ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਘਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਉਹ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵਤਨ ਪਰਤਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥ–ਵਿਵਸਥਾ ਉਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ।

ਡੀਜ਼ਲ ਕਿੱਲਤ ਨਾਲ ਟਰੱਕਿੰਗ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਬੰਦ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ।

ਅੰਕੜੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਆਪਣਾ 55 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਤੇਲ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਸ ਜੰਗ ਕਾਰਣ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਲ–ਸੋਧਕ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਾਸਤੇ LPG ਲਈ ਪ੍ਰੋਪੇਨ ਅਤੇ ਬੂਟੇਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਐਸੈਂਸ਼ੀਅਲ ਕਮੋਡਿਟੀਜ਼ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਹੋਰਡਿੰਗ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ।

ਡੋਮੈਸਟਿਕ LPG ਬੁੱਕਿੰਗ ਵਿੱਚ 25 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਗੈਪ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਖ਼ੀਰੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਅਮਰੀਕਾ, ਅਲਜੀਰੀਆ, ਨੌਰਵੇ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ LPG ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਅਤੇ ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਕੀਮਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵਧਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੱਚਾ ਤੇਲ 130 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨਾਲ 60-70 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਹ ਉਪਰਾਲੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਜੰਗ ਲੰਮੀ ਚੱਲੀ ਤਾਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਨੇ ਤੀਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹਾਲ਼ੇ ਸੀਮਤ ਹੀ ਰਹੇਗੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਟਾਈਮਲਾਈਨ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕਰਾਂਗੇ", ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ "ਜਲਦੀ ਖਤਮ" ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸੀਮਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਉਭਰ ਰਹੇ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਲਈ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਦਾ ਸੰਕਟ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਵੀ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।