ਪੰਜਾਬ ਸਣੇ 7 ਰਾਜਾਂ 'ਚ ਮੀਂਹ ਤੇ ਗੜੇਮਾਰ ਨਾਲ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ

ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ

ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿਸਾਨ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਪੰਜਾਬ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਇੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਵਾਢੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਮੀਂਹ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰ ਹੋ ਗਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ।

ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਹਰਿਆਣਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਹਿਮਾਚਲ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਰਗੇ 7 ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਗੜੇਮਾਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖਿ਼ੱਤੇ 'ਚ ਬਠਿੰਡਾ, ਮੋਗਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਮਾਨਸਾ, ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਕਣਕ ਦੀ ਪੱਕੀ ਫਸਲ ਵਿਛ ਗਈ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ 80 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਫਸਲ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਏਕੜ ਖੇਤ ਵਿਚ ਫਸਲ ਮਿੱਟੀ 'ਚ ਰੁਲ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਨੁਕਸਾਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਨੇ ਵੀ ਖੁਦ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਖਾਸ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਭਾਵ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਹੋਰ ਮੀਂਹ ਤੇ ਗੜੇਮਾਰ ਦੇ ਆਸਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸੰਭਾਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਧੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਘਾਟੇ ਵਾਲਾ ਕਿੱਤਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਬੋਝ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਬੀਜ, ਖਾਦ, ਦਵਾਈਆਂ, ਟਰੈਕਟਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਖਰਚੇ ਰੋਜ਼ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਸਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਐੱਮਐੱਸਪੀ ਵੀ ਲਾਗਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤੇ ਕਿਸਾਨ ਲੋਨ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀਆਂ, ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਸਲ ਖਰਾਬ ਹੋਈ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਆੜ੍ਹਤੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਫਸਲ ਦਾ ਵਾਜਬ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮਾਜਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਰਹੇ। ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤੁਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦਿਹਾਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਬੋਝ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।

ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੌਸਮ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਖਰਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਪਾਸੇ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਕਣਕ–ਝੋਨੇ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਬਿਲ, ਖਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਨ ਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਵੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨ ਰੋਜ਼ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲਾ ਸਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੇਗਾ।

ਪੰਜਾਬ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਨ-ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਲੰਮੇ ਮਿਆਦੀ ਹੱਲ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਗਿਰਦਾਵਰੀ ਕਰ ਕੇ ਹਰ ਏਕੜ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50,000 ਰੁਪਏ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਕਲੇਮ ਤੁਰੰਤ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਪੈਸਾ ਸਿੱਧਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਆਵੇ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੀਜ ਤੇ ਖਾਦ ਤੇ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਸਕੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਾਰੰਟੀ ਵਾਲੀ ਐੱਮਐੱਸਪੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਲਾਗਤ ਤੋਂ 50 ਫੀਸਦੀ ਵਧੇਰੇ ਕੀਮਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਕਣਕ–ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ, ਦਾਲਾਂ, ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਨ – ਡੇਅਰੀ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਲਈ ਸਬਸਿਡੀ ਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮਦਨ ਵਧੇਗੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਬਚੇਗਾ।

ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਜਾਈ, ਬਰਸਾਤੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰਨ ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਫਸਲ ਚੱਕਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਜਾਵੇ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਹਰ ਫਸਲ ਲਈ ਆਸਾਨ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ।

ਆਧੁਨਿਕ ਸਟੋਰੇਜ, ਫੂਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇ। ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਐਪ, ਡ੍ਰੋਨ ਤੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਤੇ ਲੋਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਪਸ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਆਉਣ।