ਬਾਗ਼ੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੋਤ–ਨੂੰਹ ਦੀਰਘ ਕੌਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ

ਸਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇ ਦੀਰਘ ਕੌਰ

ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ

ਨਾਭਾ: ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਾਮ ਰਾਜਮਾਤਾ ਦੀਰਘ ਕੌਰ ਜੀ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਨਿੱਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਸਮ ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਤੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਭਾਈ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ।

ਦੀਰਘ ਕੌਰ ਜੀ ਭਰਤਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਗ਼ੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੋਤ-ਨੂੰਹ ਬਣੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਾਜਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਤਾਈ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਗਏ।

ਨਾਭਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਵੀ ਨਾਭਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਵਿਚ ਹਨੂਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ (1883-1942) ਨਾਭਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1912 ਵਿਚ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਬਾਗ਼ੀ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਾਇਸਰਾਏ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਨਮਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਪਾਨ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਈ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ – ਇਹ ਗੱਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਵਰਗੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1923 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਆਖਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਮਾਤਾ ਦੀਰਘ ਕੌਰ ਜੀ ਉਸੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਅੱਜ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਤਟ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਰਾਜਮਾਤਾ ਦੀਰਘ ਕੌਰ ਜੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਭਾ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਨਾਭਾ ਵਿਚ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇ।