ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਖ਼ਰ ਕਿਉਂ ਬਣਿਆ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ? ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਮਜ਼ਬੂਤ

ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਾਕਿ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਲ ਨੇੜਲੀ ਦੋਸਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਫਾਇਦਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਹੋਇਆ - ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ 1999 ਵਿੱਚ ਕੰਧਾਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਈਜੈਕ ਕਰਨਾ ਸੀ।

ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ, ਉਹੀ ਤਾਲਿਬਾਨ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੋਸਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਗੜ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਗ਼ਲਤ ਹੋਈ?

9/11 ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੇ ਸਰਗਨਾ ਓਸਾਮਾ ਬਿਨ ਲਾਦੇਨ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਇਸ ਨੇ "ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ" ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ - ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿੱਤੀ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ - ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਸ ਨੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੀਨੀਅਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।

ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਰ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

2021 ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕਾਬੁਲ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ-ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ, ਆਈਐਸਆਈ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁਖੀ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਫੈਜ਼ ਹਮੀਦ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮੀਡੀਆ ਉਪਕਰਣ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਸ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਕਿ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਕਾਬੁਲ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਣਨੀਤਕ ਹਾਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੀ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਤਾਵਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਕੌਂਸਲੇਟਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤਾਲਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਸੋਮਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਬੁਲ 'ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 400 ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 250 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ "ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।" ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮੁਸਲਿਮ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ "ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜੰਗ" ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਹੈ।

22 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ 'ਚ ਬਾਗ਼ੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕਈ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ, ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰਜ਼ ਅਤੇ ਗੋਲਾ–ਬਾਰੂਦ ਡਿਪੂਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਹਮਲੇ ਤਾਲਿਬਾਨ - ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਵੱਲੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਰਹੱਦੀ ਬਲਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦੀ ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ; ਤੁਰਕੀ, ਕਤਰ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵੱਲੋਂ ਵਿਚੋਲਗੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੰਗਬੰਦੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਹੋਈ।

2021 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵਾਧਾ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਕੱਟੜ–ਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਤਾਲਿਬਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਟੀਟੀਪੀ) ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਕਈ ਲੜਾਕੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਾਗ਼ੀ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਨਾਹਗਾਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੰਗਠਨ, 'ਆਰਮਡ ਕਨਫਲਿਕਟ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਇਵੈਂਟ ਡੇਟਾ' ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਨੁਸਾਰ, 2022 ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਅੱਤਵਾਦ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਟੀਟੀਪੀ ਅਤੇ ਬਲੋਚ ਬਾਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਕਾਬੁਲ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਅਫਗਾਨ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।