ਪੰਜਾਬ 'ਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਰੋਮ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ 'ਸਿਲਕ ਰੂਟ', ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਵੀ ਹੁਣ ਪਾਲ਼ੇ ਜਾ ਰਹੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੀੜੇ

ਇੱਕ ਪੈਕੇਟ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਕਮਾ ਸਕਦੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ 'ਸਿਲਕ ਰੂਟ' ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰਾਹ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਭਾਵ ਉਦੋਂ ਦੇ ਰੋਮ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਰੂਟ ਰਾਹੀਂ ਰੇਸ਼ਮ, ਮਸਾਲੇ, ਹੀਰੇ-ਜਵਾਹਰਾਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਇਸ ਰਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੋਂ ਜੀਟੀ ਰੋਡ ਲੰਘਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਟੈਕਸਿਲਾ ਤੋਂ ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਖਮਾਣੋਂ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ ਸੰਘੋਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਚਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਇਸ ਰੂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਥੇ ਪੁਟਾਈ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੋਧੀ ਸਤੂਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰ ਭਾਵ ਮੱਠ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੌਰੀਆ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਨ ਕਾਲ – ਜੋ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ.ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦਾ ਹੈ।

ਸੰਘੋਲ ਵਿਚ ਮਿਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਥੁਰਾ 'ਚ ਮਿਲ਼ੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਕੁਸ਼ਾਨ ਸਿੱਕੇ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ ਕਿ ਇਥੋਂ ਵਪਾਰੀ, ਬੌਧ ਭਿਖਸ਼ੂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਆਉਂਦੇ–ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ “ਸਿਲਕ ਰੂਟ ਦਾ ਗੇਟਵੇਅ” ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਰਾਹ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ, ਯੂਨਾਨੀ ਕਲਾ (ਗੰਧਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰ) ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਰਵਾਇਆ। ਰੇਸ਼ਮ, ਮਸਾਲੇ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਥੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਸਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ “ਸਿਲਕ ਰੂਟ” ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸੈਰੀਕਲਚਰ ਭਾਵ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ (ਖਾਸ ਕਰ ਔਰਤਾਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਠਾਨਕੋਟ, ਧਰ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਤੂਤ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਲਬੇਰੀ ਅਤੇ ਏਰੀ ਸਿਲਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ “ਪੰਜਾਬ ਸਿਲਕ” ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਬ੍ਰਾਂਡ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮ ਉਤਪਾਦਨ 50 ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਪੈਕੇਟ ਬੀਜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 50,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਲੀਮ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿਲਕ ਰੂਟ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਅਜੋਕਾ ਨਵਾਂ ਸਿਲਕ ਰੂਟ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਘੋਲ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੈਰ–ਸਪਾਟੇ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਪਾਰਕ ਮਾਣ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਭਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ — ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਆਧੁਨਿਕ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।