40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਨੇ ਪੂਰੇ ਖ਼ਿੱਤੇ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਤਬਾਹ

ਕੁੱਲ 8710 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੌ.ਤ, 17 ਦੇਸ਼ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ

40 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ

ਦੁਬਈ (UAE): ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਚੱਲੀ 40 ਦਿਨਾਂ ਲੰਬੀ ਜੰਗ ਨੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਪਰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਮਲੇ ਹਾਲ਼ੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 43,000 ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਬੰਬ ਗਿਰਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ 8,710 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। 17 ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੀਬ 40 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਿਵਾਦਿਤ ਬਿਆਨਾਂ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਜੰਗ ਬੀਤੇ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 40 ਦਿਨ ਚੱਲੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੀਤੀ 7-8 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿਚ ਈਰਾਨੀ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਾਰਨ ਤਣਾਅ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਹਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹਨ।

ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਸਕੂਲਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਬਹੁਤ ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ – ਈਰਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਮੀਦੋਨ ਅਫਰੀਦੀ ਆਪਣੇ ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਘਰ ਦੇ ਮਲਬੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਪੂਰੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਲਗਭਗ 40 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੰਦੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ 1 ਤੋਂ 2 ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ-ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ 20 ਤੋਂ 30 ਸਾਲ ਲੱਗਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।

ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ – ਲਗਭਗ 13 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਚ 20 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 4 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਗ਼ਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਂਚਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ 10 ਤੋਂ 20 ਫੀਸਦੀ ਲਾਂਚਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਛਿੱਟ-ਪੁੱਟ ਹਮਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਬੋਝ: ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ 15 ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਮਹਿੰਗੇ F-15 ਅਤੇ F-35 ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 7,660 ਤੋਂ 9,100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੈ) ਅਤੇ B-2 ਸਪਿਰਿਟ ਬੰਬਾਰ (11,130 ਤੋਂ 21,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ) ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੇ ਈਰਾਨੀ ਡਰੋਨਾਂ ਖਿਲਾਫ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਪਿਆ ਹੈ। ਇੱਕਲੇ MQ-9 ਰੀਪਰ ਡਰੋਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਟਰੰਪ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹਲਚਲ: ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦਿਤ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹੰਗਾਮਾ ਮਚ ਗਿਆ ਹੈ। 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਟਰੰਪ ਵਿਰੁੱਧ ਮਹਾਂਦੋਸ਼ (ਇੰਪੀਚਮੈਂਟ) ਜਾਂ 25ਵੀਂ ਸੋਧ ਤਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ ਨੇ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ: ਜੰਗਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ (ਜਿਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 20 ਫੀਸਦੀ ਤੇਲ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ) ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਵਰਤ ਕੇ ਕੁਝ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਟੋਲ ਟੈਕਸ ਚੀਨੀ ਯੂਆਨ (Yuan) ਵਿਚ ਵਸੂਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਡਾਲਰ ਅਧਾਰਿਤ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਬਦਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਈਰਾਨੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਨੈਰੇਟਿਵ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਹਿਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨ ਵਰਗੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 50 ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸਾਂ ਦਾ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ ਜੋ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਵੀਡੀਓਜ਼, ਮੀਮਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਕੰਟੈਂਟ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੰਗਬੰਦੀ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਈਰਾਨ ਦੀ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਹਨ।