ਆਖ਼ਰ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਕਿਉਂ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ? ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ੀਆਂ ਹਨ ਸਜ਼ਾਵਾਂ

ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜਿਹਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ 11 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਕਾਰਣ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹ ਤੇ ਰੋਸ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅਣਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਪਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 11 ਸਾਲਾਂ ਭਾਵ 2015 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਲ 2026 ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਇਆ ਹੈ।

ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਸੰਤੁਲਨ ਜਿਹੇ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰ ਕੇ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਿਨਾਉਣੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ) ਵੱਲੋਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗੁੱਸਾ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਿੰਸਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਰਾ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਿਆਸੀ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਬਦਲਾਅ ਆਏ।

2015 ਤੋਂ 2026 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ।

ਬੇਅਦਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰਦਾਤ ਜੂਨ 2015 ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ 'ਚ ਵਾਪਰੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ 'ਚੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਹੀ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰਿਆਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ਼ ਝੜਪਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਫਿਰ ਅਕਤੂਬਰ 2016 'ਚ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੀ ਪਿੰਡ ਬਰਗਾੜੀ 'ਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 110 ਅੰਗ ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਮਿਲ਼ੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੋਸ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ ਹੋਏ। ਬਹਿਬਲ ਕਲਾਂ 'ਚ ਪੁਲਿਸ ਗੋਲ਼ੀਬਾਰੀ ਕਾਰਣ ਦੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਭਾਵ ਅਕਤੂਬਰ 2016 'ਚ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ 'ਚ ਹੱਥ–ਲਿਖਤ ਪੋਸਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਵਾਰਦਾਤ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦੀ ਬੋਅ ਹਾਲ਼ੇ ਤੱਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

18 ਦਸੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿਮਾਕਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਕੁੱਟ–ਕੁੱਟ ਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਸੰਬਰ 2021 'ਚ ਹੀ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਬੀੜ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੋਰਿੰਡਾ 'ਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ। ਜੂਨ 2024 'ਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ, ਫਿਰ ਜਨਵਰੀ 2026 'ਚ ਅਤੇ ਅੱਜ 7 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲ਼ਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਠਿਆਲ਼ਾ 'ਚ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਵਾਪਰੀਆਂ।

2015 ਦੀਆਂ ਬਰਗੜੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ SIT ਨੇ ਡੇਰਾ ਮੁਖੀ ਗੁਰਮੀਤ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਘਾੜਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਡੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬੀੜ ਚੋਰੀ ਅਤੇ ਅੰਗ ਪਾੜਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ।

ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਾਰਦਾਤਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ, ਜਦਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ। 2021 ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚੰਨੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਖਾਲਿਸਤਾਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ ਹਨ। ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਾਲੇ ਸੰਪਰਕ) ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।

ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ।

ਬੇਅਦਬੀ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 11 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 25 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 5-7 ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ (IPC) ਦੀ ਧਾਰਾ 295A ਅਧੀਨ 3 ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੇਲ ਅਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 2025 ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਬਿੱਲ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਅਦਬੀ ਤੇ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੱਕ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਇਹ ਦੰਗੇ ਜਾਂ ਮੌਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇ।

2015 ਬਰਗਾੜੀ ਕੇਸ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹਾਲ਼ੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।

ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 20-25 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ 3 ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਹੋਈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕਈ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੇ।

ਬਹੁਤੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀਆਂ ਘੱਟ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਬਿੱਲ ਵੀ ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੋਲਣ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।