India-US trade deal : ਕਿਵੇਂ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ (EU) ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਸੌਦਿਆਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ?
ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਦਾਇਰਾ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ FTA ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
By : Gill
ਅੰਦਰਲੀ ਕਹਾਣੀ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 4 ਫਰਵਰੀ, 2026: ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਪਾਰ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਇਆ ਇਨਕਲਾਬੀ ਮੋੜ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੇ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ (FTA) ਹੁਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ (Geopolitics) ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨਾਲ ਹੋਏ ਤਾਜ਼ਾ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਹ ਰਣਨੀਤਕ ਕੂਟਨੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ।
ਕੂਟਨੀਤਕ ਚਾਲ: ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੀ ਖੇਡ?
ਭਾਰਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ 'ਮਲਟੀ-ਲੈਟਰਲ' (Multi-lateral) ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਬਾਈ-ਲੈਟਰਲ' (Bi-lateral) ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਟੈਰਿਫ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ (EU) ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ (UK) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
EU ਦੀ ਲਚਕਤਾ: ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਦੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, 18 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਭਾਰਤ-ਈਯੂ ਸਮਝੌਤਾ 27 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਟਰੰਪ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸੇ 'ਫੋਮੋ' (FOMO - ਫੀਅਰ ਆਫ ਮਿਸਿੰਗ ਆਊਟ) ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਟੈਰਿਫ ਦਾ ਟਕਰਾਅ
ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 25% ਸੈਕੰਡਰੀ ਟੈਰਿਫ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਵਣਜ ਮੰਤਰੀ ਪਿਊਸ਼ ਗੋਇਲ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਸਰਜੀਓ ਗੋਰ ਵਰਗੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਗਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਹ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ (IPR): ਭਾਰਤੀ ਆਈਟੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ।
ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਦਾਇਰਾ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ FTA ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਉਦਯੋਗ: ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ (Make in India) ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ (WTO) ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਹ 'ਦੁਵੱਲੀ ਰਣਨੀਤੀ' ਇੱਕ ਮਾਸਟਰਸਟ੍ਰੋਕ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਕੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
