ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਿਜ਼ 20 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਲੰਕ ਮੰਨਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ 30 ਸਾਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟੇ। ਜਦੋਂ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ।
ਕੀ ਸੀ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ?
ਇਹ ਕਹਾਣੀ 20 ਨਵੰਬਰ, 1996 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਵੇਜਲਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਬਾਬੂਭਾਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਬਦਲੇ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਤੋਂ 20-20 ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲਈ ਹੈ। ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਊਰੋ (ACB) ਨੇ ਜਾਲ ਵਿਛਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਉਮਰ 34 ਸਾਲ ਸੀ।
ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਜਾਣਾ
ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ ਨਿਮਨ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ 3,000 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਪਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੇਕਸੂਰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਜਰਾਤ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ।
30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਿਆ ਇਨਸਾਫ਼
ਪਿਛਲੇ 22 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅਪੀਲ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਲੰਬਿਤ ਸੀ। ਆਖਰਕਾਰ 4 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਗਵਾਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਫਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਗਾਸਾ ਪੱਖ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬਾਬੂਭਾਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
"ਹੁਣ ਰੱਬ ਭਾਵੇਂ ਲੈ ਜਾਵੇ..."
ਬਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਨਿਤਿਨ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਜਾ ਕੇ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ:
> "ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਇਹ ਕਲੰਕ ਹੁਣ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੇ ਰੱਬ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾ ਵੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।"
>
ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਅਜੀਬ ਮੋੜ
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਜ਼ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਸੀ। ਬੇਕਸੂਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਬਾਬੂਭਾਈ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਸੱਚ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੈਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ।