UPSC ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ
ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪ
By : Gill
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (UPSC) ਦੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸੌ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਫ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਫ਼ਲ ਉਮੀਦਵਾਰ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ" ਜਾਂ "ਪਿੰਡ ਦੀ ਧੀ" ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰਣਨੀਤੀ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮਿਲੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ "ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਗੱਡੇ ਝੰਡੇ" ਆਦਿ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਲ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਗੁੰਝਲਤਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਮੀਦਵਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੀਡੀਆ ਉਸ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ 'ਇਮੇਜ ਬਿਲਡਿੰਗ' ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੌਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਿਰਤਾਂਤ ਸਿਰਫ਼ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਘੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਮੁੱਲ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਹੀ ਉਹ ਨੀਂਹਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਆਰਜ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
