ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਜਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮੋੜ ?

ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲਣ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਐਮਹਰਸਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਨਕਲੀ ਨਿਊਰੋਨ' (Artificial Neuron) ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਿਉਂਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੈੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਾਇੰਸ-ਫਿਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।

ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ 86 ਬਿਲੀਅਨ ਨਿਊਰੋਨ ਜਿਸ ਬਰੀਕ ਬਿਜਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨੈਨੋਵਾਇਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਯੰਤਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਜ਼ 0.1 ਵੋਲਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੋਲਟੇਜ ਇੰਨੀ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਜਗਾਈ ਹੈ ਜੋ ਅਧਰੰਗ, ਪਾਰਕਿੰਸਨਜ਼, ਮਿਰਗੀ ਜਾਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ। ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਿਮਾਗੀ ਇਮਪਲਾਂਟ ਜੋ ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਕਲੀ ਅੰਗ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸਲੀ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਵਾਂਗ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਕਲੀ ਨਿਊਰੋਨ ਅਜਿਹੇ ਸੁਪਰ-ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਵਾਂਗ ਸੋਚਣਗੇ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਨੈਤਿਕ ਸਵਾਲ ਵੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਕੀ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਡਾਟਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣਗੀਆਂ? ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਮਾਪਦੰਡ ਤੈਅ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ। ਫਿਲਹਾਲ, ਇਹ 'ਨਕਲੀ ਨਿਊਰੋਨ' ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਲਕੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮਿਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।