ਕੀ Iran ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ America ਰਣਨੀਤੀ ਉਲਟੀ ਪੈ ਰਹੀ ?
ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਫ਼ੌਜੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਰਥਿਕ ਥਕਾਵਟ (Economic Exhaustion) ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ 20% ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਕੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
By : Gill
ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਜੰਗ ਤੇਹਰਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀ
ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦਾ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਚਲਣ ਦਾ ਦਾਅ ਉਲਟਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਜੰਗ ਦਾ ਮਕਸਦ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਲਟਾ ਤੇਹਰਾਨ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।
1. ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ: ਈਰਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ
ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਫ਼ੌਜੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਰਥਿਕ ਥਕਾਵਟ (Economic Exhaustion) ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ 20% ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਕੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ: ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ (Global Inflation)।
ਰਣਨੀਤੀ: ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਈਰਾਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਜੰਗ ਜਿੱਤਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਣ।
2. ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਹਮਲਾ: ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਗਲਤੀ?
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਇੱਕ 'ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਕਦਮ' ਮੰਨਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਫਵਾਜ਼ ਗਰਗੇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੇ ਜੰਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮੋੜ: ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ 'ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਜੰਗ' ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ: ਖਮੇਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੋਜਤਬਾ ਖਮੇਨੀ ਦੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3. ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ?
ਦੁਬਈ ਦੇ ਬੇਹੁਥ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਬਹਾਰੂਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਠੋਸ ਸਮਝੌਤੇ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਮੰਨੇਗਾ।
"ਅਮਰੀਕਾ ਜੰਗ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਈਰਾਨ ਰੁਕੇਗਾ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਡੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਈਰਾਨੀ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।" — ਮੁਹੰਮਦ ਬਹਾਰੂਨ
ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਧਦਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਰੂਟਾਂ (Shipping Routes) 'ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਮਾਹਿਰ ਮੈਗਨਸ ਰੈਨਸਟੋਰਪ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇਹ ਦਾਅ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਾਤਕ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
