America's 'Regime Change' History: ਇਰਾਕ ਤੋਂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਕੀ ਹੁਣ ਈਰਾਨ ਦੀ ਵਾਰੀ?
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ (2001-2021): 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਖਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਖਰਚਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 2021 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਮੁੜ ਸੱਤਾ
By : Gill
ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦਰਮਿਆਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਤਬਦੀਲੀ (Regime Change) ਹੈ। ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੁਜਤਬਾ ਖਮੇਨੀ ਨੇ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਈਰਾਨ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਸ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਸੂਚੀ ਕਾਫੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ: ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲਣ ਲਈ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ:
ਈਰਾਨ (1953): ਸੀਆਈਏ (CIA) ਨੇ 'ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਜੈਕਸ' ਰਾਹੀਂ ਜਮਹੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਸਾਦੇਘ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਸ਼ਾਹ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਸੌਂਪੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ 1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ (2001-2021): 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਖਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਖਰਚਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 2021 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਇਰਾਕ (2003): ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਕ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ISIS ਦੇ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਿਹਾ।
ਲੀਬੀਆ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ: 2011 ਵਿੱਚ ਗੱਦਾਫ਼ੀ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੀਬੀਆ ਅਜੇ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ। ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ 2024 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਸ਼ਰ ਅਲ-ਅਸਦ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹਿਮਦ ਅਲ-ਸ਼ਾਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ ਹੈ।
ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ: ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ
ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਤੇਜ਼ ਰਹੀਆਂ ਹਨ:
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ (2024): ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਖ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਹੁਣ BNP ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਰਿਕ ਰਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਨ।
ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ (2026): ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, 3 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕੋਲਸ ਮਾਦੁਰੋ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉੱਥੇ ਡੈਲਸੀ ਰੋਡਰਿਗਜ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸਪਾਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ ਅਮਰੀਕਾ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਈਰਾਨ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਨ ਬਦਲਣਾ ਇਰਾਕ ਜਾਂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਜਿੰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਲੀਡਰ ਮੁਜਤਬਾ ਖਮੇਨੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਕੱਟੜ ਰੁਖ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਖੂਨੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
