Iran-US ceasefire: ਚੀਨ ਦੀਆਂ 26 ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਟਾਲੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ?
ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਕਤਰ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ ਯੀ (Wang Yi) ਨੇ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।
By : Gill
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਹੀਂ, ਡਰੈਗਨ ਨਿਕਲਿਆ ਅਸਲੀ 'ਗੇਮ ਚੇਂਜਰ'
ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੰਗਬੰਦੀ (Ceasefire) ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੀਨ ਦੀਆਂ 26 ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲਾਂ ਸਦਕਾ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੁਦ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੀਨ ਦੀ 'ਫੋਨ ਕਾਲ' ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ
ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਕਤਰ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ ਯੀ (Wang Yi) ਨੇ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਨੇ ਈਰਾਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ 26 ਵਾਰ ਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ (Deadline) ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੀਨ ਨੇ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ।
ਇਸ ਦਬਾਅ ਸਦਕਾ ਹੀ ਤਹਿਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਇਆ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ : ਭਾਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ 'ਡਾਕੀਏ' (Messenger) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਪਾਵਰ ਪਲੇਅ ਚੀਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ।
ਚੀਨ ਨੇ ਜੰਗ ਕਿਉਂ ਰੋਕੀ?
ਚੀਨ ਦੀ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਤ (Interests) ਛਿਪੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚੀਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇਲ ਆਯਾਤਕ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਫਲ ਵਿਚੋਲਗੀ ਰਾਹੀਂ ਚੀਨ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ (Global Power) ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਫਿਲਹਾਲ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੁਖ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅਹਿਮ ਰਹਿਣਗੇ।
