ਭਾਰਤ 'ਚ 40 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ ਰਿਹਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸਿਰਫ਼ 7 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ ਪੱਕਾ ਰੋਜ਼ਗਾਰ

ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧ ਰਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੱਧ–ਵਿਚਾਲ਼ੇ ਛੱਡਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ ਰਹੀਆਂ। ਲਗਭਗ 40% ਨੌਜਵਾਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਅਜ਼ੀਮ ਪ੍ਰੇਮਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਜ਼ਾ 'ਸਟੇਟ ਆਫ਼ ਵਰਕਿੰਗ ਇੰਡੀਆ 2026' ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹੀ ਹੈ।

15 ਤੋਂ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ 25 ਤੋਂ 29 ਸਾਲ ਦੇ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 20 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਹੈ।

ਡਿਗਰੀ ਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ 1983 ਤੋਂ 2023 ਤੱਕ 35% ਅਤੇ 40% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਮੰਦੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਮੁੱਦਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜੋ ਕੰਮ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦਰਅਸਲ, ਸਿਰਫ਼ 7% ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਈ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੇ ਅਹੁਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 15 ਸਾਲ ਤੋਂ 29 ਸਾਲ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਵਾਲ਼ੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 36 ਕਰੋੜ 70 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ 2030 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਘਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 38 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2024 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ 34 ਫ਼ੀ ਸਦੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪੈਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਣ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਧਵਾਟੇ ਛੱਡਣ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 2017 ਵਿੱਚ 58 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ 2023 ਵਿੱਚ 72 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਰੁਝਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।

2021-22 ਅਤੇ 2023-24 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ 8 ਕਰੋੜ 30 ਲੱਖ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਲਗਭਗ 4 ਕਰੋੜ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਮੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।