ਅਚਾਨਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਚੱਕਰ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ? ਜਾਣੋ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਅ

13 ਮਾਰਚ, 2026

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠਣ ਜਾਂ ਲੇਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਚਾਨਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਰੋਹਿਤ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਆਮ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 'ਆਰਥੋਸਟੈਟਿਕ ਹਾਈਪੋਟੈਂਸ਼ਨ' (Orthostatic Hypotension) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ (ਬੈਠੇ ਜਾਂ ਲੇਟੇ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਚਾਨਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਸਤਕ (ਦਿਮਾਗ) ਤੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਹ ਮਾਮੂਲੀ ਰੁਕਾਵਟ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਸਮੱਸਿਆ:

ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ: ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ।

ਅਨੀਮੀਆ: ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਜਾਂ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਕਮੀ।

ਘੱਟ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬੀਪੀ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਸੁਝਾਅ:

ਡਾ. ਗੁਪਤਾ ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:

ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠੋ: ਕਦੇ ਵੀ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੈਠੋ, ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ।

ਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ: ਦਿਨ ਭਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਲੈਂਦੇ ਰਹੋ।

ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ: ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਆਇਰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਮਕ ਦੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।

ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਕਿਸੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਇਸਦੀ ਅਸਲ ਵਜ੍ਹਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।