Health Tips ਨੰਨ੍ਹੇ ਦਿਲਾਂ 'ਚ ਛੇਕ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ਰਹੱਸ? ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ

ਉਹ ਸੰਕੇਤ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ!

ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੈਂਟ੍ਰਿਕੂਲਰ ਸੈਪਟਲ ਡਿਫੈਕਟ (Ventricular Septal Defect - VSD) ਜਾਂ ਜਮਾਂਦਰੂ ਦਿਲ ਦਾ ਨੁਕਸ (Congenital Heart Defect) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਜਾਂ ਛੇਕ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਕਾਰਕ (Genetic Factors), ਗਰਭ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਕੋਈ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ (Infection) ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲੁਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ (Shortness of breath) ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜੀਬ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਥਕਾਵਟ (Fatigue) ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਪੈਣਾ (Cyanosis), ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਗਿੱਟਿਆਂ 'ਤੇ ਸੋਜ (Swelling) ਵੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਐਡਵਾਂਸਡ ਮੈਡੀਕਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (Advanced Medical Technology) ਸਦਕਾ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਛੇਕ ਅਕਸਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਛੇਕਾਂ ਲਈ ਕੈਥੀਟਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (Catheter Procedure) ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ (Surgery) ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ (Specialist Doctor) ਦੀ ਸਲਾਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।