America vs China - ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ ਸੁਪਰਪਾਵਰ?- ਅਮਰੀਕਾ ਚੀਨ ਵਿਚਾਲੇ ਕਸ਼ਮਾਕਸ਼ ਹੋਈ ਤੇਜ਼
By : Gill
ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਨ ਫੌਰਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ECFR) ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕਈ ਗਲੋਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਚੀਨ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀ ਵਧਾ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਬਦਲਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
1. ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਉਭਾਰ
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਲਗਭਗ 66 ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ "ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ" ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਚੀਨ ਨੇ ਕੈਨੇਡਾ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ "ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ" ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2. ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ (Global South) ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ
ਚੀਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ (ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ) ਹਨ।
ਬੈਲਟ ਐਂਡ ਰੋਡ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ (BRI): ਚੀਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ: ਹੁਣ ਚੀਨ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਆਰਥਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ: 2025 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ 5% ਰਹੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
3. ਰੂਸ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ
ਚੀਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ "ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਾਲਾ" (Transactional) ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਸਾਂਝੇ ਮੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਅਕਸਰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਵੋਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
4. ਅਸਲ ਟੀਚਾ: ਸੁਪਰਪਾਵਰ ਜਾਂ ਸੱਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ?
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਚੀਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿੱਤ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਮੁੱਦਾ) ਜੁੜੇ ਹੋਣ।
ਸਿੱਟਾ: ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ ਸੁਪਰਪਾਵਰ?
ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਪਰ ਚੀਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਚੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
