Sri Muktsar Sahib's Maghi Mela: 40 ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਨੂਰੁੱਦੀਨ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ
14 ਜਨਵਰੀ (ਅੱਜ): ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਿਹਾੜਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ।
By : Gill
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ: ਅੱਜ 14 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ 'ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ' ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਅਤੇ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਿਹਾੜਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ 40 ਮੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ 40 ਮੁਕਤਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 40 ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ 'ਬੇਦਾਵਾ' (ਸਾਡਾ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ) ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਘਰ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹਣਤਾਂ ਪਾਈਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਏ।
ਸਾਲ 1705 ਵਿੱਚ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ (ਹੁਣ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 40 ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਉਹ 'ਬੇਦਾਵਾ' ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਮੁਕਤੇ" (ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਨੂਰੁੱਦੀਨ ਦੀ ਕਬਰ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ
ਮਾਘੀ ਮੇਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ—ਮੁਗਲ ਜਾਸੂਸ ਨੂਰੁੱਦੀਨ ਦੀ ਕਬਰ 'ਤੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੱਪਲਾਂ ਸੁੱਟਣਾ।
ਕੌਣ ਸੀ ਨੂਰੁੱਦੀਨ? ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨੂਰੁੱਦੀਨ ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਸੂਸ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾਤਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਟੇ (ਗੜਵੇ) ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਾਤਨਸਰ ਸਾਹਿਬ: ਜਿਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦਾਤਨਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਨੂਰੁੱਦੀਨ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਜੋਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਇਸ ਕਬਰ ਨੂੰ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਢਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
11 ਜਨਵਰੀ: ਮੇਲੇ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ।
14 ਜਨਵਰੀ (ਅੱਜ): ਮਾਘੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਿਹਾੜਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ।
15 ਜਨਵਰੀ: ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਹੱਲਾ (ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ) ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਘੋੜ ਦੌੜਾਂ ਅਤੇ ਗਤਕੇ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਲਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਲਾ ਵੈਸ਼ਾਖ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਮਾਘ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਹੈ।
