ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਹੀਂ : High Court
By : Gill
ਨੈਨੀਤਾਲ: 15 ਫਰਵਰੀ, 2026
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋ ਬਾਲਗ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ (IPC) ਦੀ ਧਾਰਾ 376 (ਬਲਾਤਕਾਰ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਮਸੂਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਬੋਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 45 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।
ਅਦਾਲਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਟਿੱਪਣੀਆਂ
ਜਸਟਿਸ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਨੈਥਾਨੀ ਨੇ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇ ਕਿ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਾਅਦਾ 'ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਝੂਠਾ' ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਹੋਣਾ: ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਬਾਲਗ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ।
ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਇਰਾਦਾ: ਧਾਰਾ 376 ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਜ਼ਮ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਅਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਅਸਫਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਨਾਮ ਅਪਰਾਧ: ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਔਰਤ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਅਵੈਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਆਹ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ 'ਅਸਫਲ ਰਿਸ਼ਤਾ' ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ।
ਫੈਸਲਾ
ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੰਬਿਤ ਕੇਸ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਬੋਰਾ ਵਿਰੁੱਧ 22 ਜੁਲਾਈ, 2023 ਨੂੰ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
