Lok Sabha Speaker ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਮੋਰਚਾ: 118 ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਮਤਾ ਪੇਸ਼
By : Gill
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 10 ਫਰਵਰੀ, 2026
ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦਿਆਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਵਿਰੁੱਧ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਮਤਾ (No-Confidence Motion) ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ, ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਡੀਐਮਕੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ 118 ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਗੌਰਵ ਗੋਗੋਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇਹ ਨੋਟਿਸ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ (TMC) ਨੇ ਇਸ ਮਤੇ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਹੈ।
ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਵਿਵਾਦ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ:
ਬੋਲਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾ ਦੇਣਾ: ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਐਮ.ਐਮ. ਨਰਵਣੇ ਦੀ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜੀਵਨੀ ਸਮੇਤ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।
ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲੀ: ਅੱਠ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ।
ਪੱਖਪਾਤ ਦਾ ਦੋਸ਼: ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪੀਕਰ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਮਾਈਕ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਅਨੁਛੇਦ 94(ਸੀ) ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
14 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਨੋਟਿਸ: ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 14 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟਿਸ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ: ਮਤੇ ਨੂੰ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਮਤ: ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਦਨ ਦੇ 'ਤਤਕਾਲੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮਤ' (Effective Majority) ਇਸ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਵੇ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਪੀਕਰ ਵਿਰੁੱਧ ਅਜਿਹੇ ਮਤੇ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਪੀਕਰ ਹਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ:
1954: ਜੀ.ਵੀ. ਮਾਵਲੰਕਰ ਵਿਰੁੱਧ (ਰੱਦ ਹੋਇਆ)।
1966: ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਵਿਰੁੱਧ (ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਅਸਫਲ)।
1987: ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ ਵਿਰੁੱਧ (ਰੱਦ ਹੋਇਆ)।
ਲੋਕ ਸਭਾ ਸਪੀਕਰ ਓਮ ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਇਸ ਨੋਟਿਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸਕੱਤਰੇਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਬਹੁਮਤ ਸਾਬਤ ਕਰ ਪਾਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
