Mars 'ਤੇ ਮਿਲੀ ਰਹੱਸਮਈ 'ਜ਼ੈਬਰਾ ਚੱਟਾਨ': ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈਰਾਨ, ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਰਾਜ਼ ?
ਇਹ ਚੱਟਾਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਲਗਭਗ 20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (8 ਇੰਚ) ਹੈ। ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਭੂਰੀ ਬਣਤਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ
By : Gill
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 24 ਫਰਵਰੀ, 2026
ਨਾਸਾ (NASA) ਦੇ ਪਰਸੀਵਰੈਂਸ ਰੋਵਰ (Perseverance Rover) ਨੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਧੂੜ ਭਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਚੱਟਾਨ ਕਿਸੇ ਜ਼ੈਬਰਾ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਾਸਾ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਫ੍ਰੀਆ ਕੈਸਲ" (Freya Castle) ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਇਸ 'ਜ਼ੈਬਰਾ ਚੱਟਾਨ' ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ?
ਇਹ ਚੱਟਾਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਲਗਭਗ 20 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (8 ਇੰਚ) ਹੈ। ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਲਾਲ ਅਤੇ ਭੂਰੀ ਬਣਤਰ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਜਿਹੀ ਕਾਲੀ-ਚਿੱਟੀ ਧਾਰੀਦਾਰ ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਧਾਰਨ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੀ ਬਣਤਰ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਗਈ।
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅਨੁਮਾਨ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਹਨ:
ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (Igneous Process): ਜਦੋਂ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦਾ ਲਾਵਾ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖਣਿਜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (Metamorphic Process): ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੀ ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਉੱਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਿਉਂ ਹਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ?
ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੱਟਾਨ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮੂਲ ਚੱਟਾਨ (Bedrock) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਜੇਜ਼ੇਰੋ ਕ੍ਰੇਟਰ (Jezero Crater) ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਢਿੱਲੇ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਪਈ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੱਥਰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਰੁੜ੍ਹ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਖੋਜ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਅਤੀਤ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਰੋਵਰ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੇਗਾ, ਇਸ ਰਹੱਸਮਈ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਰੋਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇਗਾ।
