Lohri 2026: ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਕੀ ਹੈ history of Dulla Bhatti
By : Gill
ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਸਮ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ।
ਹਰ ਸਾਲ ਵਾਂਗ, 13 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਕਿਉਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? (ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਤਾ)
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਠੀਕ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬੰਧ ਸਾਡੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੈ:
ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ: ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਫ਼ਸਲ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੰਨਾ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ) ਦੀ ਕਟਾਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਗਨੀ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਅਰਪਣ: ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਗੁੜ, ਗਜਕ ਅਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ: ਲੋਕ ਅੱਗ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਦੇ-ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਠਾਈਆਂ ਵੰਡ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ: ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਨਾਇਕ
ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰਾ ਹੈ। ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰੌਬਿਨਹੁੱਡ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕਥਾ: ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਸੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰੀ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਦਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਚੁੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਛੁਡਵਾਇਆ, ਸਗੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਕੋਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੇਰ ਸ਼ੱਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।
ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ "ਸੁੰਦਰ ਮੁੰਦਰੀਏ, ਹੋ! ਤੇਰਾ ਕੌਣ ਵਿਚਾਰਾ, ਹੋ! ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਵਾਲਾ, ਹੋ!" ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ
ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਣਾ: ਬੱਚੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਲੋਹੜੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂੰਗਫਲੀ ਅਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ: ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਸੁੱਟਣਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਜੋਂ ਮੂੰਗਫਲੀ, ਗੁੜ ਤੇ ਰਿਓੜੀਆਂ ਵੰਡਣਾ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਖਾਸ ਰਸਮ ਹੈ।
ਲੋਹੜੀ ਦਾ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਬੁਰਾਈ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਅਤੇ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
