ਕੀ ਦੁਨੀਆ 1973 ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ? ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਧੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 09 ਮਾਰਚ, 2026

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਜੰਗੀ ਤਣਾਅ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਦੇ ਮੁਹਾਨੇ 'ਤੇ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 1973 ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz), ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਾੜੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 120 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਸੰਕਟ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ: 1973 ਬਨਾਮ 2026

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਟ 1973 ਦੇ ਸੰਕਟ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹੈ:

ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ: 1973 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੇਲ ਖਪਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਭਗ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਦੀ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਰਣਨੀਤਕ ਚੈੱਕਪੁਆਇੰਟ: ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਕੁੱਲ ਖਪਤ ਦਾ 20% ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਚੈੱਕਪੁਆਇੰਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੰਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ: ਈਰਾਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਸਮੇਂ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰੁਕਾਵਟ ਸਿਰਫ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਇਸ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ

ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 85% ਹਿੱਸਾ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਾਂਗ ਭਾਰਤ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅੱਧਾ ਤੇਲ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ:

ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ: ਪੈਟਰੋਲ, ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੇਬ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈਣਗੀਆਂ।

ਆਰਥਿਕ ਸੁਸਤੀ: ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਹੈ?

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਹੋਰ ਰੂਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਪਲਾਈ ਬਹਾਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਬਦਲਵੇਂ ਰਸਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਮਹਿੰਗੇ ਹੋਣਗੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਨਗੇ। ਮੌਜੂਦਾ ਭੰਡਾਰਾਂ (Oil Reserves) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਜੰਗ ਲੰਬੀ ਚੱਲੀ, ਤਾਂ ਗੈਸ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘਾਟ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਕ ਯਤਨ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।