Iran crisis: ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ Internet ਠੱਪ, ਹਿੰਸਾ 'ਚ 45 ਮੌਤਾਂ
By : Gill
ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ ਨੇ ਭੜਕਾਈ ਅੱਗ
ਤਹਿਰਾਨ/ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ: ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ 12 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਜਲਾਵਤਨ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸੱਦੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੜਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇਹ ਲਹਿਰ 28 ਦਸੰਬਰ, 2025 ਨੂੰ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਹਨ:
ਆਰਥਿਕ ਮੰਦਹਾਲੀ: ਈਰਾਨੀ ਮੁਦਰਾ (ਰਿਆਲ) ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਰੀ ਮਹਿੰਗਾਈ: ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਰ 42% ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਿਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਾਰ: ਈਰਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਜੂਨ 2024 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ: ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਜਲੀ ਕੱਟਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਣ (Fuel) ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼: 45 ਮੌਤਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ
ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 45 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 2,260 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਰਹਿਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਟਰੰਪ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਈਰਾਨੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਨਾ ਰੁਕਿਆ, ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਕੱਤਰ ਸਕਾਟ ਬੇਸੈਂਟ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ।
ਕੌਣ ਹਨ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ?
ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ 1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹੇ ਗਏ ਈਰਾਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਚਿਹਰੇ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ "ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮੌਤ" ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਨਾਅਰੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ।
