Earthquake : ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਤੱਕ ਕੰਬੀ ਧਰਤੀ

ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਰਾਤ ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ (Delhi-NCR) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੱਕ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਝਟਕਿਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ 5.9 ਮਾਪੀ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ-ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ 175 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ ਸੀ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ (Hindu Kush) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵੀ ਹਲਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਗੂੰਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟਿਕਾਣਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਟੈਕਟੋਨਿਕ ਪਲੇਟਾਂ (Tectonic Plates) ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਪਲੇਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਪਲੇਟਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਟ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਪਲੇਟ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਭਾਰੀ ਤਣਾਅ (Stress) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਣਾਅ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿਣ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਊਰਜਾ ਅਚਾਨਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ 'ਐਲਪਾਈਡ ਬੈਲਟ' (Alpide Belt) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੂਚਾਲ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਪੱਟੀ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਈ ਸਰਗਰਮ ਫਾਲਟ ਲਾਈਨਾਂ (Fault Lines) ਅਤੇ ਤਰੇੜਾਂ ਇਸ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਕੁਪਵਾੜਾ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਅਕਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਝਟਕੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।