Iran revolt: ਈਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਫੌਜ ਤਾਇਨਾਤ, 7 ਦੀ ਮੌਤ
ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ 'ਰਿਆਲ' ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ।
"ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਮੁਰਦਾਬਾਦ" ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ - ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
ਤਹਿਰਾਨ: ਨਵੇਂ ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਈਰਾਨ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਵਿਦਰੋਹ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਮੰਦੀ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਲੋਕ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਉਤਰ ਆਏ ਹਨ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਝੜਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 1: ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ 'ਰਿਆਲ' ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੀਮਤ 1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਰਿਆਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿੰਗਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਜਾਂ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 2: ਈਰਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇੰਨੀ ਮਾੜੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?
ਈਰਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ ਪਿੱਛੇ ਜੂਨ 2025 ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ:
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ 12 ਦਿਨ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਚੱਲੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੱਲ ਗਈ।
ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (Sanctions) ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 3: ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦਾ ਕੀ ਰੁਖ਼ ਹੈ?
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਬਸੀਜ (Basij) ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲ ਅਤੇ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਲੋਰਡੇਗਨ ਅਤੇ ਅਜ਼ਨਾ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦਾਂ 'ਤੇ ਪੱਥਰਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 'ਦੰਗਾਕਾਰੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ 4: ਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ?
ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਨੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਰਮ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਹੱਲ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਤੀਜੇ ਮਾੜੇ ਹੋਣਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਵਾਲ 5: 2022 ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ?
2022 ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ: ਇਹ ਮਾਹਸਾ ਅਮੀਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 'ਹਿਜਾਬ' ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸੀ।
2026 ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ: ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ, ਭੁੱਖਮਰੀ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।