Trump ਦੀ '15-ਨੁਕਾਤੀ' ਸ਼ਾਂਤੀ ਯੋਜਨਾ: ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਅਤੇ nuclear program'ਤੇ ਪੂਰਨ ਰੋਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ !

ਕੀ ਈਰਾਨ ਕਰੇਗਾ ਭਰੋਸਾ?

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 25 ਮਾਰਚ, 2026 :

ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ (Donald Trump) ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਚਾਲ ਚੱਲਦਿਆਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ 15-ਨੁਕਾਤੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਯੋਜਨਾ (Ceasefire Plan) ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਈਰਾਨੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (Nuclear Program) ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ "ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ" ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਪੂਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਟਰੰਪ ਦੀ ਇਸ 15-ਨੁਕਾਤੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਢਾਂਚਾ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਮੰਗਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਆਪਣੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੰਸ਼ੋਧਨ (Uranium Enrichment) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਤਾਨਜ਼ ਤੇ ਫੋਰਡੋ ਵਰਗੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਲ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਮੰਗ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ (Ballistic Missiles) ਦੀ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਰਤ ਵੀ ਰੱਖੀ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਮਾਡਲ (Proxy Model) ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਤੇ ਹੌਥੀ ਵਰਗੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬੰਦ ਕਰੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (Sanctions) ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਈਰਾਨ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇਗਾ? ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਹਰਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਅਸਫ਼ਲ ਨੀਤੀ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਗਾਰੰਟੀਆਂ (Guarantees) 'ਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਈਰਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸੌਦੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।