ਕੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਵੱਲ ਘੂਰਨਾ ਅਪਰਾਧ ਹੈ? High Court ਨੇ ਸੁਣਾਇਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲਾ

ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ

ਮੁੰਬਈ:  ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਅਮਿਤ ਬੋਰਕਰ ਦੀ ਸਿੰਗਲ ਬੈਂਚ ਨੇ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਹਿਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵੱਲ ਘੂਰਨਾ ਜਾਂ ਗਲਤ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਭਾਵੇਂ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ (IPC) ਦੀ ਧਾਰਾ 354C (Voyeurism) ਦੇ ਤਹਿਤ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕੀ ਸੀ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ?

ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ (Max Life Insurance) ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਜੀਤ ਨਿਗੁਡਕਰ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਵੱਲ ਘੂਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਅਸਹਿਜ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮੇਟੀ (ICC) ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਧਾਰਾ 354C ਤਹਿਤ ਐਫਆਈਆਰ (FIR) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਹੁਣ ਇਸ ਐਫਆਈਆਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਹਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ?

ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਟੀਕ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ 'ਵੋਯੂਰਿਜ਼ਮ' (Voyeurism) ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ 'ਨਿੱਜੀ ਕੰਮ' (Private Act) ਦੌਰਾਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਣਾ।

ਅਦਾਲਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਟਿੱਪਣੀਆਂ:

ਨੈਤਿਕਤਾ ਬਨਾਮ ਕਾਨੂੰਨ: ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਲਤ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ 'ਵੋਯੂਰਿਜ਼ਮ' ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਾਇਰਾ: ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਉਸ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਦਫ਼ਤਰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਥਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਧਾਰਾ 354C ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ 'ਵੋਯੂਰਿਜ਼ਮ' ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।