ਚੋਣ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ: candidate ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇਗੀ EVM ਦੀ ਜਾਂਚ; ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਆਡਿਟ ਦੇ ਹੁਕਮ

ਮੁੰਬਈ: ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋੜ ਆਇਆ ਹੈ। ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਈਵੀਐਮ (EVM) ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਆਰਿਫ ਨਸੀਮ ਖਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਚਾਂਦੀਵਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਸੋਮਸ਼ੇਖਰ ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ (BEL) ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਆਡਿਟ (Audit) ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਕੀ ਹੈ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ?

ਨਸੀਮ ਖਾਨ ਚਾਂਦੀਵਲੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਦਿਲੀਪ ਲਾਂਡੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ। ਖਾਨ ਨੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 16 ਅਤੇ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਇਹ "ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕ ਜਾਂਚ" (Diagnostic Check) ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਸੀਮ ਖਾਨ ਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਦੇ ਉਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੋਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5% ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਕੰਟਰੋਲਰ (Microcontroller) ਮੈਮੋਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਖਾਸ?

ਮਾਈਕ੍ਰੋਕੰਟਰੋਲਰ ਆਡਿਟ: ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਈਵੀਐਮ ਦੀ ਬਰਨਟ ਮੈਮੋਰੀ (Burnt Memory) ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਕੰਟਰੋਲਰ ਚਿੱਪ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਛੇੜਛਾੜ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

VVPAT ਦੀ ਜਾਂਚ: ਕੰਟਰੋਲ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੀਵੀਪੀਏਟੀ (VVPAT) ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੀ ਵੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20 ਮਸ਼ੀਨਾਂ: ਨਸੀਮ ਖਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਹਲਕੇ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 20 ਈਵੀਐਮ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ (Election Commission) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਚੈੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ (Transparency) ਵਧੇਗੀ। ਮੁੰਬਈ ਉਪਨਗਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਰਿਟਰਨਿੰਗ ਅਫਸਰ ਅਰਚਨਾ ਕਦਮ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਸ ਜਾਂਚ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ।