Central Government's big action on WhatsApp: 'ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ' ਸਕੈਮ ਰੋਕਣ ਲਈ ਡਿਵਾਈਸ ID ਹੋਣਗੇ ਬਲਾਕ; ਜਾਣੋ ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ
ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ: ਅਪਰਾਧੀ ਹਰ ਨਵੇਂ ਘੁਟਾਲੇ ਲਈ ਨਵਾਂ WhatsApp ਖਾਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਡਿਲੀਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 21 ਮਾਰਚ, 2026
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 'ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ' (Digital Arrest) ਘੁਟਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ WhatsApp ਖਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਵਾਈਸ ਆਈਡੀ (Device ID) ਨੂੰ ਵੀ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਿਉਂ ਲਿਆ?
ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਾਈਬਰ ਵਿੰਗ, I4C (Indian Cyber Crime Coordination Centre) ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ WhatsApp 'ਤੇ ਨਕਲੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਣਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਡਿਜੀਟਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ' ਦਾ ਡਰ ਦਿਖਾ ਕੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਠੱਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ: ਅਪਰਾਧੀ ਹਰ ਨਵੇਂ ਘੁਟਾਲੇ ਲਈ ਨਵਾਂ WhatsApp ਖਾਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਡਿਲੀਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ: ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਪੂਰੇ ਫ਼ੋਨ (ਡਿਵਾਈਸ) ਨੂੰ ਹੀ ਬਲਾਕ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਖਾਤੇ ਬਣਾ ਕੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ 'ਡਿਵਾਈਸ ਆਈਡੀ' (Device ID)?
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ 12 ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
IMEI ਨੰਬਰ: ਸਿਮ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ।
MAC ਐਡਰੈੱਸ: ਵਾਈ-ਫਾਈ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਪਛਾਣ ਲਈ।
ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ: ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਖ਼ਾਸ ਨੰਬਰ।
ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਕਿਸੇ ਡਿਵਾਈਸ ਆਈਡੀ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫ਼ੋਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧੀ ਉਸ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।
ਨਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮ ਅਤੇ WhatsApp ਅਪਡੇਟ
ਸਰਕਾਰ IT ਨਿਯਮ 2021 ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੁਝ ਨਵੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ:
ਡਾਟਾ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਡਿਲੀਟ ਕੀਤੇ ਗਏ WhatsApp ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਡਾਟਾ ਹੁਣ 180 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ।
ਨਕਲੀ ਐਪਸ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ: ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਏਪੀਕੇ (APK) ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ WhatsApp ਐਪਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਬਲਾਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਬਿਨਾਂ ਐਪ ਚੈਟ: WhatsApp ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੀਚਰ ਵੀ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੂਜ਼ਰਸ ਬਿਨਾਂ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤੇ ਵੀ ਚੈਟ ਕਰ ਸਕਣਗੇ (Third-party integration)।
ਸਾਵਧਾਨੀ: ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਨੰਬਰ ਤੋਂ WhatsApp ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ' ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਓ ਨਾ। ਤੁਰੰਤ ਸਾਈਬਰ ਹੈਲਪਲਾਈਨ 1930 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ।